ŞANLIURFA/IĞDIR – Mevsimlik tarım işçileri “Savmak Parası İçin” Türkiye’yi dolaşıyor (1)

Sezonluk ekincilik işçileri, Türkiye’nin ciharıyek yanı sıra alın teri dökerek üretime yardım sağlıyor.

Tarım ve hayvancılıkta devlet ekonomisine büyük katkıda bulunan Maşrık ve Güneydoğu Anadolu kentleri, insan gücüyle da üretime destek veriyor.

Tarım alanlarının büyüklüğü açısından Konya ve Ankara’dan bilahare üçüncü sırada kayran düz Şanlıurfa’de de ara sıra aileler geçimlerini memleketinde sağlarken, çok sayıda familya birlikte evlerini geride bırakıp Adana’dan Konya’ya, Mersin’den Kalabalık’ya, İzmir’den Sakarya’ya, Kütahya’dan Bursa’ya büyüklüğünde Türkiye’nin dört bir köşesine anbean tarla ve bahçelerde çalışıyor.

Gittikleri yerlerde pamuk, yerfıstığı, soğan, sarımsak, sarıerik, karpuz, şeker hastalığı pancarı, kumpir, çilek, biber, fasulye, günâşık, domates, elma, üzüm ve fındık kabilinden ürünlerin hasat yahut çapalama işlerini fail işçiler, kurdukları çadırlarda site yaşamı ve teknolojiden ırak sürmek zorunda kalıyor.

Televizyon ve radyoyu kendileri üzere çok ekstrem gören ekincilik işçilerinin bu yaşam koşullarından çocukları da etkileniyor. Kavurucu ısıdam altında günde zaman zaman 12 saat çalışmak zorunda mütezayit tarım işçileri, gittikleri yerlerdeki işlerini tamamladıktan bilahare site değiştirerek mevsimine bakarak ikinci, ayrıca üçüncü ürünün hasadına katılıyor.

Her yıl familya ayından itibaren başladıkları yolculukta evvel durakları Çukurova olan ekincilik işçileri, burada seralarda ve karpuz fidesi ekiminde çalışıyor, ardından yerfıstığı hasadı amacıyla Osmaniye’ye, soğan hasadı için Amik Ovası’na, tahıl, çükündür, nohut ve kumpir hasadı üzere İç Küçük Asya’ya, domates hasadı için Ege’ye, sarıerik hasadı üzere Malatya’ya peşi sıra fındık hasadı için Karadeniz’e gidiyor.

Sabahın evvel ışıklarıyla çadırlarından çıkıp tarlaların yolunu markajcı tarım işçilerine, genellikle çocukları de haremlik ediyor. Gittikleri bölgelerde keçe yahut konteynerlerde küsurat işçilerin ağızlarından çıkan eş küçümseme ise “Savmak parası amacıyla” oluyor.

Tarım işçileri, son yıllarda Antalya ve Mersin’e da seralarda hizmet etmek üzere gidiyor.

“Türkiye’birlikte 2 milyona mümasil mevsimlik turist tarım işçisi var”

Harran Üniversitesi Malumat Literatür Fakültesi Coğrafya Bölümü Lehçe Coğrafya Ana Vukuf Dalı Başkanı Prof. Dr. Sedat Nokta, AA muhabirine, mevsimlik ekincilik işçiliği ve göç konusunda ince yıllardır akademik icraat yürüttüğünü söyledi.

Dünya genelinde ekincilik sektöründe 1,1 milyar kişinin aksiyon gücüne gerekseme duyulduğunu, bunun 450 milyonunun sezonluk tarım işçisi gücünden karşılandığını tamlayan Puan, “Türkiye’de istihdam edilen kısaca 32 milyon kişiden 5-6 milyonu ekincilik sektöründe saha almaktadır. Bunun 2 milyona yakınını ise sezonluk turist tarım işçileri oluşturuyor.” dedi.

Puan, sezonluk gezmen ekincilik işçilerinin kişi içlerinde iki gruba ayrıldığını dile getirerek, “Biri mahalli anlamda, yani özlük yöresinde ama evini tecezzi ederek zamanının nazik aynı kısmını tarımda, çalışacağı tarlada geçirenler. Ötekisi ise ailesiyle diyar dışına çıkanlar kim bu şanlı bir sayıdadır. Yılın 5 ila 8 ayını kişi evleri ve illeri dışında etmek için yola çıkarlar. Yalnız benzeri yöreye dahi gitmezler aktif ayrımsız hayat sürdürürler. Söz Gelişi Malatya’ya kayısıya henüz sonraları Karadeniz’e fındığa, İç Küçük Asya’bile şekerpancarına, Çukurova’dahi pamuğa, Akdeniz’bile narenciyeye, Ege’dahi ise üzüme giderler. Yani yılın neredeyse balaban benzeri kısmını kişi dirim alanları dışında geçirirler.” diyerek konuştu.

Mevsimlik gezgin tarım işçilerinin gelişigüzel yıl okullar kapanmadan eksiksiz familya fertleriyle bulundukları yeri metrukiyet ettiklerini söyleyen Puan, şöyle bitmeme etti:

“O nedenle elimizde sayıya ilişkin kesin tıpkısı veri bulunmamaktadır fakat pandemiyle gelişigüzel sayıya kısmen ulaşılmış durumdadır. 2020’birlikte toprak dışına geçmek zorunda artan sezonluk ekincilik işçileri pandemiden muaf tutuldu ve cevaz alarak toprak dışına çıktılar. Bu açıdan bakıldığında bile bir azalma oldu, yani rahatsız olanlar o anda Kovid-19 olanlar ayrımsız kısmı gidemedi amma buna karşın 2020’üstelik resmi izin alarak Şanlıurfa dışına çıkan ev sayısı 27 bin civarındadır. Bütün eş fertleri karışma edildiğinde ortaya çıkan levha 160-170 bin tarım işçisine mukabele ediyor. Şanlıurfa’da kül karı fertleri dahil edildiğinde hep sayının 300 bin olduğunu söyleyebiliriz.”

“Mobilite bire bir yaşamdan bahsediyoruz”

Prof. Dr. Fakül, Türkiye genelinde mevsimsel tarım işçisi üzerine azrail ve donör bölgelerin kilitsiz küreksiz ortaya çıktığını dile getirerek şunları söyledi:

“Yeryüzü haddinden fazla Doğu ve Güneydoğu Rum bölgeleri, özelikle Güneydoğu illeri en fazla mevsimsel tarım işçisinin olduğu havza kendisine karşımıza çıkıyor. Kısmen İç Küçük Asya Bölgesi’nde bile olduğunu söyleyebiliriz. Mevsimsel ekincilik işçisi kayran bölgeler ise Karadeniz fındık, İç Rum şekerpancarı, Çukurova iğ ve başka sebzeler, Ege’birlikte üzüm gibi mahsulat… Göç veren ve alan bölgelerde böyle tıpkısı mobilizasyon var. Yani mobilite benzeri yaşamdan bahsediyoruz. Mütekâmil ülkelerde mevsimsel tarım işçisi mobilizasyona geçe çokça kaba ve net aynı şekilde ayrıntılar karışma edilmez amma Türkiye’birlikte çokça açıkça ve kesin benzeri şekilde familya fertleri kâffesi karışma edilir. Yani henüz kapanmadan torunlar okuldan alınır ve yollara düşülür.

Dolayısıyla Türkiye’dahi 5-6 milyon güç ekincilik sektöründe çalışırken, hem mahalli hem gezmen adına bakıldığında 2 milyona andıran tıpkı mevsimlik tarım işçisi verisi var. Bu anlamda dikkati çeken il da Şanlıurfa’dır. Şanlıurfa’nın bu kadar yüksek olması aşağılık düşündürücüdür. Çünkü tarım potansiyelinin sunma yüksek olduğu illerden biri.”

Gezgin ekincilik işçilerinin iş takvimi

Çoğunluğu Şanlıurfa’dan tevessül etmek üzere Güneydoğu’dan Türkiye’nin dört bir yanına çalışmaya giden seyyar tarım işçileri, kamu yılı neredeyse memleketlerinin dışında fiilen geçiriyor.

Şanlıurfa, Mardin, Şırnak ve Diyarbakır ile Trakya bölgesi dışardan mevsimlik tarım işçisi göçü almazken, bu illerden Türkiye’nin ciharıyek yanına işçi gidiyor.

Gezgin ekincilik işçilerinin mücahede takvimi ise şöyle:

Ev: Karpuz fidesi ekimi (Adana)

Küçük Ay: Brokoli, Karnabit (İzmir)

Mart: Erik (Sazak)

Nisan: Şeftali, çilek (Mersin Ağacı), soğan (Hatay), turp (Osmaniye), erik (Manisa), şeker hastalığı pancarı çapa işlemi (Kırşehir), domates-budala (Adana), domates, kapya biber, çilek, turşuluk biber (Çanakkale)

Mayıs: Karpuz, kumpir, soğan, şeftali (Adana), soğan (Osmaniye), kiraz (Manisa), çükündür çapalama ve söküm (Erzincan-Yozgat), kiraz (Çanakkale), kiraz, şeftali (Balıkesir), fasulye (Bursa)

Haziran: Gün Çiçeği, sarımsak, pancar (Aksaray), kiraz (Adana), sarıerik, karpuz, kavun (Mersin), enginar (Sakarya), kayısı (Manisa), sarıerik, karpuz (Iğdır), şeftali, elma (Çanakkale), domates ve budala (Bilecik), biber, bezelye, soğan (Bursa), sarımsak (Aksaray), soğan, sarımsak (Gaziantep)

Orak Ayı: Sarıerik (Malatya), tahıl (Konya), sebze ve ürün (Afyonkarahisar), üzüm (Mersin), benzin mısırı, soğan (Sakarya), domates, biber (İzmir), domates, şeftali (Manisa), domates (Bitlis), biber, karpuz, marul, şeftali (Bilecik), domates, kumpir (Bursa), kiraz, bezelye (Afyonkarahisar) sarımsak (Kahramanmaraş), sarıerik (Elazığ)

Ağustos: Fasulye, çükündür (Karaman), turunçgiller (Adana-Mersin Ağacı), fındık (Sakarya-Düzce-Samsun-Giresun-Kalaba-Trabzon), üzüm (Manisa), gündöndü, domates (Kayseri), nohut, gündöndü, soğan, şeker hastalığı pancarı (Yozgat), kumpir ve soğan (Amasya), karpuz-kavun (Muş), nohut (Kütahya), elma, badem, domates, biber (Balıkesir), haşhaş (Eskişehir), günebakan (Bursa), ark fasulye (Konya), tohumluk ve eğlencelik gün çiçeği (Aksaray), fasulye (Karaman), domates (Kahramanmaraş), biber (Gaziantep), biber (Kilis), domates (Elazığ), görgüsüz, soğan, domates (Ankara)

Ilkgüz: Günebakan (Balkı), kumpir (Sivas), kumpir, elma, fasulye (Niğde), kumpir (Nevşehir), şekerpancarı ve nohut (Muş), şekerpancarı, arık fasulye (Bitlis), mısır, çükündür, günebakan (Kütahya), Ceviz (Balıkesir), pancar, domates (Eskişehir), ufuk günâşık (Konya), biber (Kahramanmaraş), Şam Fıstığı (Gaziantep-Adıyaman), badem (Adıyaman)

Ilk Teşrin: Zeytin (Sazak-Manisa-Çanakkale), marul, pırasa (Osmaniye), beyaz helvacı kabağı (Sakarya), şekerpancarı (Sakarya), tendürüst fasulye (İzmir), şeker pancarı (Sivas), gündöndü (Muş), kumpir (Teşrinievvel), akdarı, günebakan, soğan, patates, balkabağı (Eskişehir), çükündür (Bursa- Konya-Aksaray-Karaman), nar (Adıyaman)

Kasım: Turp (Osmaniye), kırmızı lahana (İzmir), şeker hastalığı pancarı (Nevşehir), zeytin (Balıkesir), akdarı (Konya), Japon Hurması (Adıyaman)

Açıklık: Yeregeçen (Hatay), marul, pırasa (Osmaniye), pırasa (İzmir), çilek (Münevver), marul örtü şeş (Bilecik)



Share: